De toekomst is als een tandenborstel…

…iedereen heeft zijn eigen nodig, zegt de Duits-Franse politicologe en futuroloog Florence Gaub. Niet alles loopt op rolletjes in Duitsland, op één ding na: het zaaien van angst. Het geklaag van experts in talkshows over de strategische achterstand van Duitsland heeft ‘German Angst’ en doemscenario’s doen opleven. Gaub kent deze verlamming. Als directeur van de onderzoeksafdeling van het NATO Defense College in Rome adviseert ze regeringen en organisaties. Angst voor de toekomst is volgens haar ‘een klassiek neveneffect van democratie’...

met haar korte tijdscycli en langdurige consensusbeslissingen in plaats van snelle gehoorzaamheid. Bovendien: ‘De toekomst is rommelig!’ Diplomatiek proza volstaat niet meer, zelfs niet als je de laarzen van autocraten likt. We hebben meer zelfbeschikking nodig. ‘Hebben we eigenlijk een zaklamp?’, vraagt ze zich af. Met haar boek Szenario – Die Zukunft steht auf dem Spiel nodigt Gaub op speelse wijze uit tot een strategische vooruitblik op de jaren 2030 tot 2033 met handelingsopties. Vanuit de tweede rij van de wereldpolitiek reizen we als adviseurs de wereld rond, ontmoeten we strategen, vergelijken we perspectieven, stellen we aannames ter discussie, identificeren we verbanden om de toekomst voor besluitvormers opnieuw te kaderen. Voor elke optie wordt een risico genoemd, de scenario’s zijn gebaseerd op studies. Soms werken we voor de NAVO, soms zet Frankrijk ons in om een Europese defensie op te bouwen. De ene keer worden we gearresteerd in Moskou, de andere keer houden alle satellietsystemen elkaar in de gaten totdat er een totale blokkade ontstaat. Wat te doen zonder GPS, satellietverkenning en ruimtecommunicatie? De crisisbestendige oma bellen? Liever een NAVO-oefening met kaarten en kompas. De Fins-Russische grens bij Ilomantsi. foto Repovesi / Wikimedia Commons Tussendoor schrijven we een gids over de grijze zone: ‘Burgers begrijpen niets van oorlogen zonder soldaten.’ De grijze zone heerst waar nog geen oorlog is, maar ook geen vrede meer. Niet openlijk militair, moeilijk in te delen volgens het volkenrecht, zonder duidelijke daders. Cyberaanvallen, stroomuitval, nieuwsgierige drones, manipulatie op sociale media, gifmoorden. Hier wordt een fregat geramd, daar vallen alle schermen uit. Storing of agressie? Voor alles zijn het bouwstenen van het effectieve en goedkope wapen genaamd ‘angst’. Klaar. Wat lees ik 500 pagina’s snel als ik er zelf in voorkom! Het selecteren en visualiseren van de vele handelingsopties heeft gewerkt. Ons brein geeft aantoonbaar de voorkeur aan een doordachte ramp boven onzekerheid. ‘Strategische naïviteit’ bevordert fatalisme. Daphné belt geamuseerd uit Finland, ze is assistente bij de cursus NATO-UN Protection of Civilians: ‘In de bunkerkelder is zelfs een sauna!’ Deze zomer zal de Française in Maastricht haar proefschrift over de bescherming van burgers bij militaire conflicten verdedigen. De Finnen zijn het voorbeeldvolk van Florence Gaub. Ondanks de lange grens met Rusland zijn ze volgens enquêtes het gelukkigste volk ter wereld – en hebben ze geen idee waarom. Florence Gaub zegt: ze zijn mentaal en fysiek voorbereid. En als er uiteindelijk niets gebeurt? Fiësta! Dan heeft de afschrikking gewerkt en citeren we de niet uitgekomen voorspelling van de Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig (1881-1942) in zijn brief aan collega-schrijver Romain Rolland in 1939: ‘Men zal ons begraven als de laatste Europeanen.’ Dan gaan we naar de sauna, en die bevindt zich nu eenmaal in de kelder.

Related Posts