In deze rubriek laat Zout cultuurprofessionals even stilstaan bij de uitdagende kanten van hun vak. Deze keer: Jacqueline Grandjean, directeur van Het Noordbrabants Museum in Den Bosch.

Deze zomer reden we naar Italië, dwars door Duitsland en Zwitserland, richting Toscane. Onderweg zagen we droge weilanden, bruin bebladerde bomen en zandeilanden in de Rijn. Op de radio klonk verslag van stevig woekerende bosbranden. Bij het uitstappen sloeg de hete föhn de huid strak, het asfalt kleefde onder de banden. Dit was geen gewone zomer.

(Misschien wil je hier al stoppen met lezen. Want we weten dit al zo lang. En de confrontatie maakt je machteloosheid voelbaar.)

Toch voelt de zomer van 2026, dwars door die onmacht heen, ongetwijfeld ook als een keerpunt. Dit is de zomer waarin wat we ooit uitzonderlijk noemden, duurzame realiteit blijkt. De zomer waarin de natuur het zichtbaar uitschreeuwt. De vraag alleen is: hoelang blijven we doof voor haar stem? Al decennia laten kunstenaars als Agnes Denes, Olafur Eliasson en Magdalena Abakanowicz ons anders kijken naar onze problematische verhouding tot de natuur. Net als wetenschappers waarschuwen zij voor naderende kantelpunten. Hun visies klonken apocalyptisch. Deze zomer werd het realiteit.

Zodra we de pijn van de natuur durven uitspreken, kunnen we daadwerkelijk luisteren

Steeds weer vertrouwen we op het ecologisch herstelvermogen. Zijn er geen mensenlevens verloren gegaan, dan slaken we een zucht van verlichting. Menselijk leed blijft het meetlint waarlangs we elke milieuramp beoordelen. Maar hoe zit het met de gestorven insecten, de verstoorde kuddes, de dieren die niet aan de vlammen ontsnapten? Met de talloze vormen van leven waarvoor geen krantenkop bestaat, geen statistiek, geen moment van stilte?

Veel van wat we vernietigen, is door de natuur in eeuwen opgebouwd. Wat nu verdwijnt is grotendeels het gevolg van ons eigen handelen. We kunnen niet over veerkracht blijven spreken alsof de natuur een onuitputtelijke bron is die vanzelf bij elke klap terugspringt. 

Laat de zomer van 2026 daarom een absoluut keerpunt zijn en laten we bewust rouwen om wat verloren gaat: de bomen, krekels, rupsen, hommels en wilde zwijnen die niet terugkeren. De ecosystemen die stranden. Juist in dat rouwen schuilt hoop. Zodra we de pijn van de natuur durven uitspreken, zichtbaar maken, verlies erkennen, dan kunnen we daadwerkelijk luisteren. Voor het te laat is om nog te antwoorden op haar stille stem.