In Alaska huist dezelfde God als in Urk - Nieuw boek van Matthias Declercq

vond hij er vooral mensen – die ondanks rampspoed en tegenslag bleven volharden. ‘Schrijven is voor mij het onderzoeken van de levens die ik zelf niet geleefd heb.’ Nu is er dan Tanana, dat als ondertitel Weg van de wereld in Alaska meekreeg. Geen Vlaamse klei of Flevolandse polder, waar Mathias Declercq eerder over schreef, maar een stad. Wat heet, volgens Wikipedia had Tanana in 2020 246 inwoners. In deze door de wildernis omgegeven plek hoopte Declercq te ontdekken wat het betekent om in deze tijd een individueel leven uit te bouwen. De eerste helft van het boek leest echter vooral als de ontmanteling van een illusie. Maar daarover later meer. Gezeten in de koffiebar nabij het station van Gentbrugge wil ik eerst weten hoe de, in zijn eigen woorden, ‘schrijver met de papieren handen’ in hemelsnaam in Tanana terechtkomt. ‘Mijn grootvader vertelde ons ooit over een non uit Waregem die decennia geleden de oversteek naar Alaska had gemaakt. Haar naam was Monique. Ik contacteerde haar en zij was het die me uiteindelijk de richting naar Tanana wees.’ Waar Declercq met de succesvolle voorganger De ontdekking van Urk (2020) wilde weten hoe zijn leven er had uitgezien mocht hij zijn geboortedorp nooit verlaten hebben, koos hij nu Alaska om erachter te komen hoe dat leven eruit had gezien als hij ervoor had gekozen alles achter te laten en te vertrekken. Maar dat beeld werd algauw bijgesteld.  Tanana is een verslag van zijn verblijf aldaar, maar toch vooral van de natuurtochten die hij maakte en de mensen die hij er ontmoette. Elk hoofdstuk heeft een ander perspectief. Declercq begint met de geschiedenis van de Verenigde Staten en Alaska. Dan gaat het over zalmvangst, de klimaatverandering, de op elkaar volgende golven van kolonisten, goudzoekers en hippies die toch ook , net als hijzelf op zoek gingen naar het idee van de wildernis. ‘De mensen in Tanana wonen in een overweldigend prachtige en harde natuur. Tegelijkertijd hangen in hun blokhutten flatscreen-tv’s waarop zij de NBA volgen, en had ik er via de satellieten van Elon Musk de beste internetverbinding van mijn leven. Het werd me duidelijk dat de mens de hele wereld gekoloniseerd heeft.’ ‘Iedereen helpt elkaar, noodgedwongen. En daar zit zeker een schoonheid in’ Ook de medemens bleek moeilijker achter te laten dan hij aanvankelijk had gehoopt. Op een plek waar gedurende de winter de grote rivier die als toegangspoort tot het dorp dient volledig bevriest en Tanana grotendeels tot stilstand komt, bleek het noodzakelijk de contacten met buren en dorpsgenoten zo goed mogelijk te onderhouden. Zelfs wanneer je een pijnlijke geschiedenis deelde. ‘Iedereen helpt elkaar, noodgedwongen. En daar zit zeker een schoonheid in. Waar je in de stad kan kiezen met wie je omgaat of zelfs een nummer in de massa kunt zijn, moet je op een plek als Tanana omgaan met mensen die je misschien liever zou mijden.” Mathias Declercq (Waregem, 1992) werkt als freelancejournalist voor De Morgen, HUMO en het wielertijdschrift Bahamontes. Zijn passie voor de wielersport goot hij in de roman De val (2016) waarin hij de levens en vriendschappen van vijf grote Belgische wielerhelden met elkaar vervlocht. De stap naar het grote publiek maakte hij vier jaar later met De ontdekking van Urk, de neerslag van een maandenlang verblijf in de meest religieuze gemeente van Nederland, tevens de officieuze coke-hoofdstad van het land. De opvolger Tanana wil een boek over een plek zijn aan de hand van de verhalen van de mensen aldaar. Zoals het verhaal van de man wiens zus werd vermoord door haar geliefde. De man en de familie van de moordenaar wonen er nog steeds, ze zien elkaar bijna dagelijks in de slijterij, bij de school of in de kerk. Hoewel het overloopt van de schoonheid is Tanana niet meteen een vrolijk boek. De vraag die zich aandient: gaan getraumatiseerde mensen naar Alaska of is het dat het trauma hen opwacht? ‘Beide zijn waar. Enerzijds heb je natuurlijk de Native Americans bij wie de geschiedenis van de Verenigde Staten als intergenerationeel trauma nog zeer aanwezig is. Anderzijds heb je mensen zoals de oorlogsveteraan die met een posttraumatisch stresssyndroom uit het Midden-Oosten terugkeerde en nadien naar Alaska trok om zichzelf in en door de natuur te helen. En je hebt mensen die er naar toe gingen om een eenvoudiger leven te leiden, en vervolgens hun zoon verloren die verdronk in de Yukon.’ Mathias Declercq: ‘Wat resteert is het idee dat je er zelf niet toe doet.’ foto Marleen Daniëls Die rivier, de levensader van Tanana en omstreken, is de rode draad in het boek. Het is de rivier die neemt en geeft, de rivier die leven mogelijk maakt maar het leven ook in de kiem smoort. En hoewel hij er duizenden kilometers verder voor moest reizen komt Matthias in Alaska dezelfde God tegen als destijds in Urk. Even alomtegenwoordig als de Yukon in het landschap is God in de levens van de mensen. ‘Wat me vooral opviel was dat God altijd de oplossing voor hun problemen is en nooit de oorzaak ervan. God is degene die hen gered heeft van de drugs en de drank en het wapengeweld.’ Een van de meest indrukwekkende scènes van Tanana is het moment waarop na de winter de dooi inzet en het hele dorp uitkijkt naar de manier waarop het ijs zal breken; de goede of de slechte manier. In het laatste geval vult de rivier zich met smeltwater uit bergen en zijrivieren, en kunnen ijsplaten van een kilometer breed en een paar kilometer lang plots loskomen en wegdrijven. Elke bocht of vernauwing van de rivier kan die ijsplaat opstuwen of naar beneden drukken. Er ontstaan ijsdammen, het water kan niet weg, de overstromingen zijn navenant. Doordat Alaska twee keer zo snel opwarmt als de rest van de wereld, toont de klimaatcrisis zich daar heviger dan in onze contreien. Met het boek wil Declercq via de microkosmos van Tanana het macroverhaal van onze relatie met de natuur vertellen. ‘We zitten in een tijd vol onbehagen, onder andere door de klimatologische doem die boven ons hangt. In zo’n tijd kan het aantrekkelijk zijn om idyllisch te gaan dromen over een leven als visser bij de rivier, maar zo simpel is het dus niet. Die wildernis, zoals ik reeds zei, bestaat niet meer.’  In de eerste scène van het boek rijdt een Belgische journalist op zijn koersfiets door de bossen van Alaska en komt daar oog in oog met een beer te staan. ‘Die beer is natuurlijk wel wild, maar de natuur rondom hem wordt steeds meer een soort nationaal park. Alaska wordt weer de supermarkt van de wereld. Vroeger zocht men er olie en gas, en heel lang was het de zalmvangst. Wanneer Trump het nu over “drill, baby, drill” heeft, dan heeft hij het over Alaska. Nu boren ze daar op zoek naar de mineralen die we gebruiken in technologieën.’ Hoewel de beer, de rivier, de bossen nog steeds doen denken aan het mythische beeld van het Amerika van vroeger, bestaan ze slechts bij gratie van het feit dat hun territorium nog niet volledig door grote bedrijven uitgebuit werd. Het zijn levende anachronismen. De rivier die Declercq nog steeds in zich draagt, het enthousiasme waarmee hij over de natuur en de mensen daar vertelt. De man die voor me zit en op zoek ging naar het einde van de wereld, lijkt toch vooral een ontdekkingstocht naar zichzelf gemaakt te hebben. ‘Bergen, rivieren, moerassen. Je brein heeft altijd de neiging een soort betekenis of orde aan te brengen, maar er is daar geen orde of betekenis. Wat resteert is het idee dat je er zelf niet toe doet. Ik vind dat heel bevrijdend.’  Matthias M. R. Declercq, Tanana: Weg van de wereld in Alaska. Amsterdam, De Bezige Bij, 2026