‘De dynamiek van een voorstelling verandert als je hem dertig keer gespeeld hebt’, zegt Jeroen Spitzenberger een uurtje voordat hij in de Utrechtse schouwburg het podium opgaat voor Tsjechovs Oom Wanja. ‘Meestal zijn het nuances in het spel. Zo beleven we elke voorstelling weer anders of wekken we in elk geval die illusie. Het houdt ons fris en scherp.’ Theater ‘Ik droomde er al vroeg van om acteur te worden, waarschijnlijk omdat ik heel veel films keek en een levendige...
verbeelding had. Dus ging ik op mijn 17de audities op een aantal toneelscholen doen. In die tijd zag ik Richard III in de regie van Gerardjan Reinders met Pierre Bokma. Het was mijn eerste kennismaking met een serieuze, echt goed geregisseerde en uitgevoerde Shakespeare. Ik ben zeer talig maar je krijgt wel wat voor je kiezen in zo’n stuk. Ik genoot ervan. Bokma was onvergetelijk goed, zo virtuoos; hij nam je helemaal mee in de denkwereld, in de overwegingen van Richard. Ik vond het zo verpletterend dat ik toen vrij snel een tweede keer ben gaan kijken in een andere schouwburg. Ik dacht: dit is the real deal. In die tijd zag ik ook Decadence van Steven Berkoff met Gijs Scholten van Aschat, zo geestig en overtuigend. De zaal hing aan zijn lippen. Na een blik op de speellijst realiseerde ik me dat hij dit gisteren ook had gespeeld en de volgende dag weer zou spelen. Toen begon het me pas echt te dagen wat die gasten doen, het was de ultieme bevestiging.’ Film ‘Rumble Fish van Francis Ford Coppola, met Mickey Rourke en Dennis Hopper. Een wonderlijk, eigenzinnig verhaal over twee broers die proberen te ontsnappen aan het bendegeweld in een Amerikaanse industriestad. Helemaal in zwart-wit, op een enkel kleuraccent na. Prachtig vormgegeven en met geweldige muziek. Ik zag in de jaren 80 eindeloos veel films, van Spielberg tot Scorsese. Ik was zo gulzig, bij elke film dacht ik: hoe zou ik dat doen? Maar vaak miste ik de taal. Veel films zijn show, don’t tell. Ik wilde me vooral ook bekwamen in hoe je een tekst tot leven brengt met minimale middelen, het idee alles terug te brengen tot één acteur, één stem, één vertelling, de concentratie en de band die je opbouwt met het publiek. Zoals de magistrale Jeroen Willems dat deed in Twee stemmen. Als ik in een grote voorstelling sta zoals Cyrano of Oom Wanja, te midden van al die drukte in een decor, met een lichtplan en soms wel tien acteurs om me heen, probeer ik altijd te bedenken: wat is de kern van dit alles? Wat is de keukentafelversie hiervan? Een andere film die grote indruk maakte, is There Will Be Blood van Paul Thomas Anderson. Over een super egoïstische, monomane man die kost wat kost een olie-imperium uit de grond wil stampen. Het gaat over extreem kapitalisme en die man is de verpersoonlijking ervan, de film raakt aan de American Dream. Het is onwaarschijnlijk mooi gefilmd, er wordt heel sterk gespeeld, het script is scherp, grappig en een beetje absurd.’ Paul Austers The Invention of Solitude is prachtig opgeschreven, vol van verwondering, onverwerkt verdriet en alle vragen die erbij horen Boeken Op mijn twintigste of zo las ik Narziss en Goldmund van Herman Hesse. Dat boek resoneerde enorm. Ik herkende me in beide personages. Soms heb je dat gevoel dat lezen heel persoonlijk is. Dat het net is of het over jou gaat. Paul Auster is een van mijn favoriete schrijvers. Het autobiografische The Invention of Solitude gaat over de periode waarin hij zijn vader verloor, maar zelf ook vader werd van een kindje. Het is prachtig opgeschreven, vol van verwondering, onverwerkt verdriet en alle vragen die erbij horen. Ik ben een oeuvre-lezer dus ik heb veel van zijn boeken verslonden. Laatst ontdekte ik nog een nieuw werk, een bundel met speeches en ingezonden brieven. Ik ben zo dol op hoe hij dacht en schreef. Ik kan al zijn woorden wel opvreten.’ Beeldende kunst ‘Ik zag de tentoonstelling Metamorfosen in Het Rijksmuseum twee keer en ik ga nog een keer. Allemaal werken die geënt zijn op de Metamorfosen van Ovidius. Een prachtige tekst. Op de toneelschool in Arnhem heb ik op basis daarvan een stuk gespeeld. Ik vind het waanzinnig om te zien hoe en hoeveel kunstenaars in de loop der eeuwen zich erdoor hebben laten inspireren.’ Muziek ‘Sinds mijn dertiende is Prince een enorme inspirator. Vanwege zijn ongebreidelde creativiteit en veelzijdigheid. En om wat hij durfde te laten horen in zijn muziek. In die zin was hij op hoog niveau ook een freak. De vrijheid die hij in zijn muziek opzoekt, ervaar ik op een andere manier ook in de jazz, waar ik een groot liefhebber van ben. Ik zag Prince dertien keer live, dan was hij op zijn best. Hij kon voor twintigduizend man optreden en daarna doodleuk stoom afblazen met zijn band in een kleine club zoals het Paard van Troje in Den Haag. En de volgende avond speelde hij weer voor een groot publiek met een totaal andere setlist. Wat een creatieve houding. De mooiste? Sign ‘O’ the Times? Around the World in a Day?’ foto Romy Treebusch Acteur Jeroen Spitzenberger (Rotterdam, 1976) speelde in talrijke theaterproducties, films en televisieseries. Voor zijn rol in de tv-reeks Het jaar van Fortuyn (2022) ontving hij een Gouden Kalf. Op dit moment speelt hij onder regie van Michel Sluysmans in Oom Wanja van Tsjechov bij Toneelgroep Maastricht.
Dit artikel is alleen toegankelijk voor Zout-abonnees.
Log in als u al abonnee bent of
klik hier als u het wil worden.
Zout bestaat dankzij lezers zoals u. In 2025 zoeken wij 1200 abonnees. Sluit u nu aan!
