Tussen mens en magie - De voorkeur van Mathieu Wijdeven

een voorstelling gemaakt over mijn betovergrootvader die ook theatermaker was. Hij werd geboren in 1862, dus één jaar voor de officiële afschaffing van de slavernij. Zijn moeder was nog tot slaaf gemaakte. Ik vond allerlei toneelstukken en gedichten van hem. Zo kwam ik uit bij de eerste Surinaamse opera van componist Johannes Helstone. De scenografie was van mijn betovergrootvader. Ik wist niets van die geschiedenis. Er was niet veel over te vinden of mee gedaan. Zo heb ik tot mijn plezier het genre opera ontdekt. Het is een beetje een niche maar ik luister heel graag naar Opo Strey, strijdliederen uit de slavernijperiode. Ik heb ooit een film gemaakt waarvoor ik met nazaten van deze mensen heb gesproken en op die manier deze muziek een beetje heb meegekregen. In mijn jeugd heb ik tot vervelens toe moeten uitleggen dat ik Surinaams ben. Mensen hadden er ideeën bij. Deden het accent van mijn moeder na. Dat soort dingen. Mijn Surinaamse afkomst was altijd een drempel. En nu werd het opeens een kracht.’  Theater  ‘Minor Music at the End of the World is gebaseerd op essays van Saidya Hartman. Ik zag deze voorstelling in drie delen onder regie van Sarah Benson bij ITA in Amsterdam. In deel 1, met Hollywood-acteur Andrew Holland, gaat het vrij letterlijk over het einde van de wereld dat zich aandient door ecologische rampen en pandemieën. Die worden in verband gebracht met de Nederlandse slavernij en de aankomst van de eerste Afrikanen in New York. Het stuk onderzoekt hoe het moet zijn voor zwarte mensen als de wereld op kiepen staat. Deel 2 brengt vooral dans en deel 3 bestaat uit een film van Artur Jafa. Ik had al essays en boeken van Hartman gelezen over speculatieve geschiedschrijving: over gemeenschappen, stemmen of namen uit het verleden waar je niet veel over terug kan vinden.  Op het Holland Festival zag ik LACRIMA van regisseur Caroline Guiela Nguyen. Een stuk over de haute couture, meer bepaald over de trouwjurk van prinses Diana. Je krijgt het atelier in Parijs te zien waar de jurk wordt gemaakt, het kantatelier in Alençon en het borduuratelier in Mumbai waar de parels op de jurk worden genaaid. Daar komen inspectieteams langs om te zien hoe er wordt gewerkt. Gaandeweg voel je de frustratie dat het allemaal snel en zo goedkoop mogelijk moet én ook nog ethisch verantwoord.’ ‘Mijn Surinaamse afkomst was altijd een drempel. En nu werd het opeens een kracht’ Boeken ‘Jaguarman van mijn goede vriend Raoul de Jong. Fantastisch. Ik kijk uit naar het vervolg, Kromanti dat net is verschenen. In Jaguarman gaat de hoofdpersoon in Suriname op zoek naar een voorouder met magische krachten die zich naar verluidt kon transformeren in een jaguar. Spoiler alert: in het nieuwe boek gaat hij hem ook echt vinden. Voor mij is de zoektocht heel herkenbaar, hij schrijft met een bijzondere gevoeligheid. Het verhaal speelt zich af tussen mens en magie.’ ‘De Chinese-Amerikaanse schrijfster Rebecca F. Kuang schreef met Yellowman een grappig en donker boek over een witte schrijver. Haar vriendin, een succesvol schrijfster van Chinees-Amerikaanse komaf, overlijdt plotseling en dan krijgt zij haar laatste manuscript in handen. Ze besluit het onder haar eigen naam te publiceren. Het is enerzijds een aanklacht tegen de competitieve sfeer in de auteurswereld en anderzijds snijdt ze ook het thema van culturele toe-eigening aan. Echt een page-turner.’ Film  ‘Ik heb een mateloze fascinatie voor de Zweedse filmmaker Roy Anderson sinds ik via een vriendin die bij hem stage liep, met hem in contact ben gekomen. Ik ben mee geweest naar een presentatie in het Zweeds filminstituut. Wat ik fascinerend vind is dat hij zes films maakte in zes decennia waarin zijn humoristische en absurdistische stijl altijd herkenbaar is. Hij is een soort schilder van kleine melancholische taferelen die veel zeggen over hoe wij mensen zijn. Hij laat ons zien en dat raakt.’ Beeldende kunst ‘In de vaste collectie van De Pont in Tilburg zitten een paar werken die ik heel goed vind. Zoals Wedgework III van James Turrell, een lichtsluis waarin je aan het einde een soort paars zwevend licht ziet verschijnen. Of Decent into Limbo van Anish Kapoor, een zwarte cirkel op de vloer die bij nader inzien een bodemloos gat lijkt te zijn. Mooi hoe ze spelen met ruimte en de ervaring van het onbekende. Ik hou van de grote gebaren van Kapoor. Je kan er niet om heen. Zijn Indiase afkomst is nooit ver weg, maar ik denk dat iedereen die potentie heeft, waar hij ook vandaan komt. In de kunst draait het vaak om wie de beste is, maar het gaat vooral om de relevantie van het werk en de context die daarbij hoort.’  Mathieu Wijdeven (Tilburg, 1991) won in 2022 samen met Raoul de Jong de Toneelschrijfprijs voor Het waarom beantwoord, een ode aan zijn Surinaamse betovergrootvader. Tijdens het theaterfestival Boulevard in Den Bosch brengt hij Helstone in het pand der goden.