Fotografie was nooit neutraal - Over de beginjaren van een nieuw medium

wat je ziet of niet goed ziet wat er afgebeeld is en je letterlijk met je neus op de print moet staan. Het biedt een frisse blik op de eerste 60 jaar Belgische fotografie, waarvan de uitvinding in 1839 een doorbraak was die de blik op de wereld voorgoed veranderde. Wat een feest om naar een foto uit 1849 van het paleis in Brussel te kijken, waar nuances zoals wolken nog niet zichtbaar waren, en de fotograaf die er dan maar bij tekende. Hoe lief zijn de ingekleurde zoutdruk-portretten waardoor rimpels werden verzacht en wangen een zachte blos kregen. En dan is er die vreemde foto Vier vrouwen en twee honden uit 1894, waar je een vrouw zogezegd ontspannen op een hoge ladder ziet zitten naast twee honden op een stoel. De drie andere vrouwen staan ernaast opgesteld, met een voetbal of kopje thee in de hand. Als een arthouse filmshot, vol prachtige details. De mooiste foto, haarscherp en rond 1900 genomen, is van een schrijnwerker die naar zijn schaafsels op de werkbank staart, zijn handen hangend in zijn schort. Fernand Khnopff, Portret van Marguerite Khnopff (ca. 1900). Collectie FOMU Ik kijk naar blinkende camera obscura’s, Daguerreotypes en een heerlijke hoedcamera waarmee je lekker stiekem kon fotograferen. En ga op een gekke poseerstoel met nekleuning zitten. Even voelen of ik zeven minuten stil kan zitten, destijds de sluitertijd voor een gelukt portret. Voorbij het jubelen komt de vraag op of fotografie indertijd vooral onschuldig was. Dacht het niet. De overmoedige techniek maakte (en maakt) slachtoffers. Eerst bij de fotografen zelf, die Parkinson-achtige ziektebeelden opliepen door de giftige chemicaliën. En bij de koloniale fotografie kun je niet anders dan met plaatsvervangende schaamte kijken naar de prints en zelfs ansichtkaarten. Ik kijk lang naar de foto van een Congolese jongen en twee vrouwen, in een human zoo, die toen razend populair was. Inheemse mensen, afgebeeld als exoten, in één klik ontmenselijkt. Fotografie als legitimatie van het kolonialisme. Net als nu geloofden mensen in die jaren heus niet alles wat ze onder ogen kwam. Een neutrale registratie van de werkelijkheid is de fotografie nooit geweest en zal ze ook nooit worden.  YVONNE COX Early Gaze. Unseen photography from the 19th century. Tot 01.03 in Fotomuseum Antwerpen. fomu.be