Troostrijke geesten - Maak even contact met je stofzuiger

classificatie en definitie van alle mogelijke soorten spoken en geesten, van simpele huis-tuin-en-keuken-verschijningen tot troostende geesten (Familiaris consolans), van alfen tot engelen. De veldgids, met lichte toon balancerend tussen humor en ernst, wil iedereen op weg helpen die iets onverklaarbaars meemaakt en zich afvraagt: zou dit een spook of geest kunnen zijn? En zo ja, wat dan voor spook? Scene uit A Useful Ghost Ik lees de gids elke avond in bed, in de late uurtjes die ik normaal gesproken voor horrorfilms reserveer: die laatste momenten aan de rand van de slaap, waarop de grip van de rede op zijn zwakst is en ik dus het ontvankelijkst ben voor een andere, geheimzinnigere orde der dingen. Ik moet vaak denken aan wat het hoofdpersonage van mijn favoriete spookfilm Carnival of Souls (1962) op een gegeven moment zegt: ‘De wereld is zo anders bij daglicht. In het donker slaan je fantasieën volledig op hol. Maar bij daglicht valt alles weer op zijn plek.’ Misschien wil ik helemaal niet dat alles weer op zijn plek valt. Het leven is al rationeel genoeg. Een onsje minder mag best. Dat lijkt ook de filosofie achter A Useful Ghost, het magnifieke speelfilmdebuut van de Thaise cineast Ratchapoom Boonbunchachoke. Het naamloze hoofdpersonage, dat zichzelf omschrijft als ‘een academische Ladyboy’, merkt tot zijn grote schrik dat zijn nieuwe stofzuiger behekst is. Middenin de nacht komt er menselijk gekuch uit het apparaat en hoest het alle overdag opgezogen stof weer uit. Reparateur Krong onthult dat het spookt in de fabriek en dat de stofzuiger wordt bezeten door de geest van een verongelukte arbeider. Krong begint te vertellen over March, de zoon van de fabrieksdirectrice: flashbacks tonen hoe ook March’ onlangs overleden vrouw Nat terugkeert uit de dood, in de vorm van een slanke, roze oplichtende, troostrijk sprekende stofzuiger. Maak na afloop even contact met je stofzuiger. Wie weet wat het ding te melden heeft Althans, de buitenwereld ziet een stofzuiger, March ziet zijn vrouw – ook in de op de hereniging volgende vrijscènes. Leven en dood, mens en object, droom en werkelijkheid, het blijken uiterst fluïde categorieën in het heerlijk melige, oogstrelend bonte en ontwapenend queere A Useful Ghost, dat zich gaandeweg óók nog eens ontpopt tot subversieve politieke satire: de geestenwereld als metafoor voor alles wat door de gevestigde orde wordt uitgewist en gecensureerd, tot het zich niet langer onderdrukken laat.  Niet gek dat de geesten daarbij voor zulke ordinaire verschijningsvormen kiezen. ‘Het moeilijke zit hem vaak in het determineren van een spookobject,’ schrijven de auteurs van Spookologie. ‘Ook een tweedehands waterkoker kan een geest met zich meebrengen, maar maakt zich door zijn uiterlijk een stuk minder snel verdacht.’ Dat hebben de spoken uit A Useful Ghost maar al te goed begrepen: door zich te vermommen als stofzuiger, luchtontvochtiger of ventilatiesysteem kan hun wraak op de heersende elite des te slinkser en zoeter zijn. A Useful Ghost, op het filmfestival van Cannes onderscheiden met de Grote Prijs, is typisch zo’n film die je moet zien om te geloven. Of je hem overdag kijkt of ’s avonds laat maakt niet uit, aangezien het irrationele en het alledaagse hier sowieso al volkomen versmelten. Mijn enige dringende advies: maak na afloop even contact met je stofzuiger. Wie weet wat het ding te melden heeft. Ratchapoom Boonbunchachoke, A Useful Ghost. Vanaf 7 mei in de filmtheaters.